Over Dr. Ellsworth Wareham (1914–2018), cardiothoracisch chirurg, veganist, en één van de meest inspirerende mensen die ik ooit op internet ben tegengekomen.
“Anybody can do those things. Very simple.”
– Ellsworth Wareham, 98 jaar oud
Toen ik besloot veganist te worden, zocht ik naar houvast. Naar mensen die me konden laten zien dat het echt werkt — niet als theorie, maar in een heel mensenleven. En toen vond ik hem: een wat kalme, vriendelijke man op Youtube, die in zijn achtertuin zijn gazon maaide. Op 98-jarige leeftijd. En die tot zijn 95e had geopereerd. Als cardiothoracisch chirurg.
Ellsworth Wareham werd geboren op 3 oktober 1914 en overleed op 15 december 2018. Hij werd 104 jaar oud. Zijn naam is bij de meeste mensen onbekend, maar voor mij is hij een van de meest inspirerende figuren uit de vroege jaren van mijn veganistische leven.
Wat Wareham zo bijzonder maakt, is niet alleen zijn leeftijd. Het is de combinatie van wie hij was: een hartchirurg van wereldklasse, iemand die van binnenuit weet hoe het hart faalt — en iemand die op basis van die kennis zijn eigen eetpatroon volledig aanpaste.
Wat een chirurg ziet
Als cardiothoracisch chirurg opende Wareham decennialang borstkassen. Hij wist wat verzadigd vet doet met slagaders. Hij wist wat coronaire aderverkalking betekent voor een hart. En hij trok zijn conclusies.
In het interview dat ik bekeek, sprak hij helder en zonder omhaal over cholesterol. Zijn boodschap was eenvoudig: als je cholesterol onder de 140 blijft, krijg je vrijwel nooit een hartaanval. Zijn eigen cholesterol? 117. Op 98-jarige leeftijd. “Als ik pijn voel op mijn borst,” zei hij, “dan weet ik dat het geen hartziekte is. Dat kan bij 117 gewoon niet.”
Hoe kom je op die waarden? Volgens Wareham heeft voeding de grootste invloed — groter dan beweging. Bewegen helpt, maar hij was realistisch: met een hoge inname van verzadigd vet kun je niet genoeg sporten om het verschil te compenseren. Een plantaardig dieet, arm aan vet, verlaagt je cholesterol dramatisch meer dan welk andere interventie ook.
Hij verwees in het interview naar twee collega’s die dat wetenschappelijk hadden aangetoond: Dr. Dean Ornish uit San Francisco en Dr. Caldwell Esselstyn van de Cleveland Clinic. Beiden bewezen dat hartziekten niet alleen te stoppen zijn, maar daadwerkelijk omkeerbaar — op een laag-vet, plantaardig dieet. Wareham zei het droog en zeker: hartziekte hoeft niet te bestaan.
Niet alleen het vet, ook het eiwit
Wat mij destijds verraste, was dat hij ook sprak over dierlijk eiwit — niet alleen dierlijk vet. Hij noemde het werk van Dr. Colin Campbell van Cornell University, die stelde dat caseïne (het eiwit in melk) je cholesterol verhoogt, ook als je alle room eraf haalt. Mager zuivel is dus geen vrijbrief. Het gaat niet alleen om de boter; het gaat ook om wat er in de magere liter verstopt zit.
Dit was voor mij een van de momenten waarop het kwartje viel. Niet emotioneel, maar rationeel: als zelfs een hartchirurg — iemand die zijn carrière heeft gewijd aan het repareren van falende harten — tot de conclusie komt dat een plantaardig dieet de beste bescherming biedt, dan is dat moeilijk weg te redeneren.
Smaak is aangeleerd
Wareham had ook iets te zeggen over de meest gehoorde tegenwerping: “Maar ik houd niet van groenten” of “Ik kan niet zonder vlees.” Hij citeerde een stuk uit het Wall Street Journal: alle smaak is aangeleerd — behalve moedermelk. Dat betekent dat je smaakpapillen veranderbaar zijn, op elke leeftijd. Zelfs op de zijne.
Hij gaf het voorbeeld van zout: mensen die gewend zijn aan veel zout vinden eten zonder dat flauw. Maar als je het geleidelijk afbouwt, merk je het na een paar maanden nauwelijks meer. Hetzelfde geldt voor vlees, zuivel, kaas. Het brein went. Het lichaam went. De tong went.
Een man zonder haast
Wat me ook bijbleef aan Wareham, was zijn toon. Geen evangelisme, geen vinger. Hij zei: als iemand wil luisteren, zal ik het uitleggen. Maar hij begreep ook dat mensen gevoelig zijn over wat ze eten. Je kunt iemand overtuigen van sporten, van ontspannen, van vroeg naar bed gaan. Maar eten — dat raakt aan identiteit, cultuur, troost. Dat vraagt geduld.
Hij stopte zelf met opereren op zijn 95e — niet omdat hij moest, maar omdat hij meer tijd thuis wilde doorbrengen. “Ik kon nu, op 98, nog alles doen wat ik destijds deed,” zei hij. “Maar ik koos voor 95 als willekeurig moment om te stoppen.”
Willekeurig. Als je hart gezond is en je geest kalm, is de grens kennelijk een keuze.
Waarom ik dit schrijf
Ik keek dat interview voor het eerst toen ik net begon als veganist. Onlangs bekeek ik het opnieuw. En de man was nog net zo overtuigend. Misschien zelfs meer, nu ik zelf een paar jaar verder ben en weet wat het kost om consistent te zijn, en wat het oplevert.
Ellsworth Wareham is op 15 december 2018 overleden. Gewoon van de ouderdom. 104 jaar oud. Zijn hart deed het tot het einde.
Als iemand mij ooit vraagt of een plantaardig dieet het verschil maakt — dan vertel ik ze over hem.