Regelmatig duikt de bewering op dat veganisme een trend is, of iets dat “niet bij zwarte cultuur hoort”. In sociale media en populaire discussies wordt plantaardig eten soms neergezet als een moderne, westerse of zelfs “witte” leefstijl. Maar hoe verhoudt dat beeld zich tot de historische werkelijkheid?
In dit artikel bekijken we de belangrijkste historische lijnen rond voeding in Afrika en de Afrikaanse diaspora, en plaatsen we recente uitspraken in context.
Traditionele Afrikaanse voedingspatronen
Afrika is een groot en cultureel divers continent. Er bestaat dus niet zoiets als één “Afrikaanse keuken”. Toch zijn er duidelijke patronen zichtbaar in veel traditionele voedingssystemen:
- Basisvoedsel bestond vaak uit granen zoals gierst, sorghum en later maïs.
- Wortel- en knolgewassen zoals yam en cassave speelden een belangrijke rol.
- Peulvruchten, bladgroenten en okra waren veelgebruikte ingrediënten.
- Vlees werd in veel agrarische samenlevingen relatief beperkt gegeten, vaak bij speciale gelegenheden.
Dit betekent niet dat traditionele Afrikaanse diëten vegan waren. In verschillende regio’s, bijvoorbeeld bij pastorale volkeren, waren melk, vlees en andere dierlijke producten juist belangrijk. Wel kan worden vastgesteld dat in veel agrarische contexten voeding grotendeels plantaardig was, mede door beschikbaarheid en economische factoren.
Slavernij en kolonisatie: verstoring van voedselcultuur
De trans-Atlantische slavernij en koloniale overheersing hebben voedselculturen ingrijpend beïnvloed. Tot slaaf gemaakte Afrikanen kregen vaak rantsoenen die bestonden uit bijvoorbeeld maïsmeel, gezouten vlees en restproducten. Tegelijkertijd wisten velen hun kennis van landbouw en planten te behouden via moestuinen en lokale aanpassingen.
Na de afschaffing van slavernij bleef de invloed van westerse landbouw- en voedselsystemen groot. In de 19e en 20e eeuw nam de industrialisering van voedselproductie toe. Massaproductie van vlees, conserven en later sterk bewerkte producten veranderde eetpatronen wereldwijd, ook binnen zwarte gemeenschappen in de Verenigde Staten en het Caribisch gebied.
Industrialisering en marketing
In de 20e eeuw groeide de vleesconsumptie sterk, vooral in geïndustrialiseerde landen. Tegelijkertijd ontwikkelde zich een markt voor sterk bewerkte voedingsmiddelen.
Onderzoek in de Verenigde Staten laat zien dat fastfoodketens en frisdrankproducenten relatief veel adverteren in economisch kwetsbare wijken, waaronder zwarte gemeenschappen. Ook is er vaker sprake van zogenaamde “food deserts”: gebieden met beperkte toegang tot verse, onbewerkte producten.
Het is echter te simplistisch om huidige eetpatronen uitsluitend toe te schrijven aan marketing. Economische ongelijkheid, stedelijke ontwikkeling, beschikbaarheid van supermarkten en culturele factoren spelen eveneens een rol.
Bestaat er zoiets als “black veganism”?
Plantaardig eten binnen zwarte gemeenschappen is geen nieuw fenomeen. In de Verenigde Staten bestaan al decennialang zwarte vegetarische en veganistische bewegingen. Voorbeelden zijn:
- De voedingsadviezen binnen delen van de Nation of Islam.
- De Rastafari-beweging, waarin het zogeheten “Ital”-dieet (natuurlijk en grotendeels plantaardig) centraal staat.
- De invloed van Seventh-day Adventists, een religieuze gemeenschap waarin vegetarisme veel voorkomt.
Ook hedendaagse zwarte activisten, chefs en gezondheidsbewegingen verbinden plantaardig eten aan thema’s als gezondheid, zelfbeschikking en culturele herwaardering.
Is veganisme een “terugkeer naar voorouderlijke voeding”?
Sommige voorstanders beschouwen hedendaags veganisme als een herontdekking van overwegend plantaardige tradities uit het verleden. Historisch gezien klopt het dat veel Afrikaanse diëten sterk leunden op plantaardige basisvoeding.
Tegelijkertijd is het belangrijk om te erkennen dat deze diëten zelden volledig vegan waren, en dat voedselcultuur altijd regionaal en dynamisch is geweest. Het idee van één uniforme, plantaardige “oorspronkelijke” zwarte voeding is daarom te simplistisch.
Conclusie
De stelling dat veganisme “niet bij zwarte cultuur hoort” houdt historisch weinig stand. Veel traditionele Afrikaanse voedingspatronen waren grotendeels plantaardig, en er bestaat een lange geschiedenis van zwarte vegetarische en veganistische bewegingen.
Tegelijk is het belangrijk om nuance aan te brengen. Afrika en de diaspora kennen grote culturele diversiteit. Voedselculturen zijn door de eeuwen heen voortdurend veranderd onder invloed van economie, kolonisatie, religie, industrialisering en globalisering.
Veganisme binnen zwarte gemeenschappen is dus geen nieuw of vreemd verschijnsel. Het staat in een bredere historische context van plantaardige basisvoeding, culturele aanpassing en hedendaagse gezondheids- en identiteitsvraagstukken.
1. Traditionele Afrikaanse voedingspatronen (overwegend plantaardig)
Algemene overzichten:
- Jessica B. Harris (2011). High on the Hog: A Culinary Journey from Africa to America.
→ Beschrijft West-Afrikaanse voedseltradities en hun invloed op de diaspora. - Fran Osseo-Asare (2005). Food Culture in Sub-Saharan Africa. Greenwood Press.
→ Gedetailleerd overzicht van basisvoedsel (gierst, sorghum, yam, peulvruchten, bladgroenten). - John Reader (1998). Africa: A Biography of the Continent.
→ Beschrijft landbouwsystemen en voedselpatronen in verschillende regio’s.
Wetenschappelijke context:
- Kiple, K. F., & Ornelas, K. C. (2000). The Cambridge World History of Food.
→ Bevat hoofdstukken over Afrikaanse landbouw en voedingspatronen.
Belangrijk punt uit deze literatuur: in veel agrarische samenlevingen waren dierlijke producten aanwezig, maar basisvoeding was vaak plantaardig door beschikbaarheid en economie.
2. Slavernij en voedselrantsoenen
- Judith Carney (2001). Black Rice: The African Origins of Rice Cultivation in the Americas.
→ Toont aan hoe Afrikaanse landbouwkennis cruciaal was in de Nieuwe Wereld. - Michael W. Twitty (2017). The Cooking Gene.
→ Historische analyse van voedsel tijdens slavernij en culturele continuïteit. - Mintz, Sidney (1985). Sweetness and Power.
→ Analyseert koloniale voedselstructuren en economische machtsverhoudingen.
Historisch bewijs toont dat tot slaaf gemaakte mensen vaak beperkte rantsoenen kregen (bijv. maïsmeel, gezouten vlees), maar ook eigen moestuinen onderhielden.
3. Industrialisering, marketing en voedselongelijkheid (VS-context)
- Marion Nestle (2002). Food Politics.
→ Over de invloed van industrie en marketing op voedingspatronen. - Robert D. Bullard (2000). Dumping in Dixie.
→ Over milieurechtvaardigheid en structurele ongelijkheid in zwarte gemeenschappen. - Powell, L. M., et al. (2007). “Food store availability and neighborhood characteristics.” American Journal of Preventive Medicine.
→ Onderzoek naar voedselbeschikbaarheid in verschillende sociaaleconomische wijken. - Harris, J. L., et al. (2015). Rudd Center Report on Targeted Food Marketing to African Americans.
→ Documenteert disproportionele marketing van fastfood en frisdrank in zwarte gemeenschappen in de VS.
4. Zwarte vegetarische en veganistische tradities
- Nation of Islam voedingsrichtlijnen (Elijah Muhammad, How to Eat to Live).
- Seventh-day Adventist Health Studies (Loma Linda University).
- William Shurtleff & Akiko Aoyagi (2014). History of Vegetarianism and Veganism Worldwide.
- Breeze Harper (ed.) (2010). Sistah Vegan.
→ Bundel essays over zwarte vrouwelijke veganisten en culturele identiteit.
Deze bronnen tonen dat plantaardig eten binnen zwarte gemeenschappen geen recente uitvinding is.
5. Nuance over “voorouderlijke vegan voeding”
Belangrijke nuance uit antropologische literatuur:
- Pastorale samenlevingen (bijv. Maasai) consumeerden historisch veel melk en dierlijke producten.
- Voedingspatronen waren regionaal en afhankelijk van klimaat, economie en cultuur.
Zie:
- Grivetti, L. E., & Shapiro, B. (eds.) (1994). Food in Global History.
- National Geographic Society – artikelen over pastorale Afrikaanse samenlevingen.